قواعد حروف صدادار در زبان ترکی

 

ÖN SÖZ

Türk dilində 9 səsli hərf var ki bu hərfləri kəlmədə gətirməyə neçə qanun var. Səsli hərflərin qanunalrı türk dilini ahəngli bir dilə döndərib. Deməy olar ki səsli hərflər hər dilə həyat verir və bais olur ki ayrı hərflər biri-birinin dalısiycad gəlsin. Bu hərflər türk dilində bu əhəmiyyətindən artığ dilimizin gözəlliyindədə çoxlu nəqşi var. Ümüdüm var ki bu gözəlliylərin bir azcada olsa sizə tanıddıram.

 

 

پیش درآمد:

در زبان ترکی 9 حرف صدادار وجود دارد که قوانینی برای آمدن این حروف در کلمه وجود دارد که باعث آهنگین شدن زبان ترکی شده است. به جرأت می توان گفت که حروف صدادار باعث زندگی زبان می شود و باعث آمدن سایر حروف در کنار هم می شود. اما در زبان ترکی اهمیت حروف صدادار از این فراتر رفته و در زیبایی زبان نیز نقش مهمی ایفا می کند.امیدوارم اطلاعاتی هرچند اندک از این قوانین که باعث زیبایی زبان ما شده است به شما بدهم.

 

تقسیم بندی حروف صدا دار در زبان ترکی:

در زبان ترکی 9 حرف صدادار وجود دارد که برخلاف حروف صدادار در دیگر زبانها مانند فارسی و عربی همه صدای کوتاه دارند. یعنی حروف کشیده در زبان ترکی وجود ندارد. بنا بر این حروف صدادار به حروف کشیده و کوتاه تقسیم بندی نمی شود.

 

A, Ə, E, İ, I, O, Ö, U, Ü

 

 اما این حروف به گونه ای دیگر تقسیم می شود. حروف صدادار در زبان ترکی به دو گونه تقسیم بندی می شود که هر دو تقسیم بندی در ساختار کلمه اهمیت دارد.

تقسیم بندی اول که در ساختار ریشه ی کلمات و همچنین در به کارگیری پسوندها با توجه به حروف صدادار ریشه ی کلمه کاربرد دارد تقسیم بندی به دو گروه قالین (ضخیم) و اینجه (نازک) است.

 

 

Türk dilinin səsliləri
Qalın səslilər				İncə səslilər
U u	O o	I ı	A a	Ü ü	Ö ö	İ i	E e	Ə ə

 

کاربرد این تقسیم بندی را بعد از معرفی تقسیم بندی دوم خواهیم گفت. تقسیم بندی دوم بر اساس حالت لب در هنگام ادای حرف است. در این تقسیم بندی نیز حروف صدادار به دو گروه تقسیم می شود: حروفی که در هنگام ادای آن لب ها به کار گرفته می شود؛ (دوداغلانان سس له ر) و حروفی که این خاصیت را ندارند (دوداغلانمایان سس له ر). همانگونه که در جدول زیر می بینید در بین هر دو گروه اینجه و قالین هم صداهای دوداغلانان و هم صداهای دوداغلانمایان وجود دارد.

تقسیم بندی دوم در انتخاب برخی پسوند ها با توجه به آخرین حرف صدادار قبل از پسوند کاربرد دارد.

 

 

 

Türk dilinin səsliləri
Qalın səslilər				İncə səslilər
Dodağlanan		Dodağlanmayan		Dodağlanan		Dodağalnmayan
U u	O o	I ı	A a	Ü ü	Ö ö	İ i	E e	Ə ə

 

 

کاربرد ها:

 

1.       در ساخت هر کلمه که ریشه ی ترکی داشته باشد قاعده ای به نام آهنگ صدا و یا سس قورولوشو وجود دارد که بر اساس آن اگر اولین حرف صدادار کلمه از نوع اینجه باشد بقیه ی حروف صدادار در ریشه ی آن کلمه نیز از این نوع است و در غیر این صورت تمامی حروف صدادار ریشه ی کلمه از نوع قالین است.

 

 

مثال:

 

QALIN:  Qalın, Uşağ, Qarğa, Paltar, Araba

İNCƏ:    İncə, Ölkə, Üzüm, Gecə, Dədə

 

 

این قاعده تا حدود زیادی در کلماتی که از دیگر زبانها هم به زبان ترکی راه یافته اند رعایت می شود. مثلا کلمه ی محبت در زبان فارسی به صورت Mohəbbət و در زبان عربی به صورت Muhəbbət خوانده می شود اما در زبان ترکی با توجه به قاعده ی آهنگ صدا به صورت Məhəbbət آمده است.

مثال های بیشتر:

 

Hüseyn (hoseyn), dövlət(dovlət), Müəyyən (moəyyən), Salamat (səlamət)

 

اما برخی دیگر از کلمات دخیل در زبان ترکی بدون توجه به این قاعده استفاده می شود. مانند:

Sadə, pərvanə, Aləm, İran

گاهی برخی از کلمات ترکی نیز مستثنی این قاعده هستند.

Ceyran,

برای پرداختن به باقی بحث ابتدا لازم است در مورد وندها (شکیلچی له ر) در زبان ترکی مطالبی را بدانید. بر خلاف زبان فارسی که در آن وندها سه نوع ( پیش وند، میان وند و پس وند) هستند در زبان های اورال-آلتاییک (التصاقی یا پیوندی) از جمله زبان ترکی فقط نوع سوم آن یعنی پس وند وجود دارد که در زبان ترکی شکیلچی نامیده می شود.

 

شکیلچی ها در زبان ترکی بر اساس تقسیمی سه نوعند:

• شکیلچی هایی که فقط به یک حالت در آخر کلمه قرار می گیرد (بیر چئشیتلی). مانند شکیلچی "داش" که در انتهای کلمات به یک صورت آمده است. در هنگام استفاده ی این شکیلچی ها برای ساخت کلمه قانون آهنگ صدا کاربرد ندارد.

(daş)

Dildaş

yoldaş

• شکیلچی هایی که در هنگام استفاده با توجه به قانون آهنگ صدا تلفظ آن تغییر می کند و دو نوع تلفظ جداگانه پیدا می کند (ایکی چئشیتلی).

(lar)

Dağlar

Səslər

• شکیلچی هایی که علاوه بر قانون آهنگ صدا با توجه به تقسیم بندی دوم حروف صدادار و حرف صدادار آخر کلمه به چهار شکل مختلف تلفظ می شوند (دؤرد چئشیتلی).

(siz)

Evsiz

Paltarsız

Qorxusuz

Köksüz

اگر به شکیلچی های بالا توجه کنید می بینید که در گروه دوم و سوم با توجه به حروف صدادار ریشه ی کلمه شکیلچی به صورت های متفاوت آمده است. حال به بقیه ی کاربردهای تقسیم بندی های حروف صدادار می پردازیم.

 

2.       حال به بقیه ی کاربرد تقسیم بندی های حروف صدادار می پردازیم.

 

اگر بعد از کلمه ای شکیلچی ایکی چئشیتلی (دو نوعی) بیاوریم؛ این شکیلچی از قاعده ی آهنگ صدا (سس قورولوشو) پیروی می کند و با توجه به آخرین حرف صدادار کلمه تلفظ می شود. یعنی اگر آخرین حرف صدادار در کلمه اینجه باشد حرف صدادار موجود در شکیلچی نیز اینجه خواهد بود و در غیر این صورت صدای قالین خواهد داشت.

 

چندمثال:

• شکیلچی شرط (سه – سا)

Sə: Gəlsə, Bilsə, Görsə...

Sa: Qalsa, Vursa, Atsa...

 

• شکیلچی جمع (له ر – لار)

Lər: Gecələr, türklər, əllər...

Lar: axşamlar, kitablar, dağlar

 

• شکیلچی مصدر (مه ک – ماق)

Mək: Gedmək, sərmək, Dəlmək...

Maq: Durmaq, Salmaq, Almaq...

علاوه بر اینها نیز شکیلچی های دونوعی در زبان ترکی وجود دارد که در نوشته های بعدی به آنها پرداخته خواهد شد.

 

3.       در شکیلچی های چهار نوعی (دؤرد چئشیتلی) علاوه بر توجه به تقسیم بندی اول باید به تقسیم بندی دوم حروف صدادار نیز توجه کنیم. یعنی علاوه بر اینکه صدای شکیلچی از نظر اینجه یا قالین بودن از صدای ماقبل خود تبعیت می کند از نظر حالت لب نیز تابع حرف صدادار ماقبل خود است.

 

مثال:

 

• شکیلچی مفعول(ی – ئ – ـؤ – ـو):

İ: səni, eli, dilini,...

I: qanı, ağzını, qarğanı...

Ü: üzümü, Güzgünü, sürünü...

U: topu, oxu, pulu...

 

تعداد بسیاری از شکیلچی های زبان ترکی چهار نوعی است. در نوشته های بعدی به این شکیلچی ها نیز پرداخته می شود.

 

 

منبع: دیلیمیزین ساده قئرامئری- نویسنده: حسن راشدی – انتشارات اندیشه ی نو – چاپ اول زمستان 83

قابارماق : شیشمه ک ، بیر یئر یانیب سولوق اولماق

قابارماق : شیشمه ک ، بیر یئر یانیب سولوق اولماق

قابارماق : اوزه گه لمه ک ، بیریسینین اوستونه قاشقالانماق ، بیری سینه دانقازلاشماق

قاباقلایان : قاباغا دوشه ن ، قاباغینا چیخان

قابالاشماق : که له مه کؤتور اولماق ، قالین لاشماق ، گوبود اولماق

قابلاماق : یئرله شدیرمه ک ، یئر ائله مه ک ، گوجونه ن سوخماق

قاتلاماق : قاتداماق ، بوکمه ک ، بیرزادی نئچه  قات بوکمه ک

.قاچماق : چوخ یئئین گئتمه ک ، اکیلیب گئتمه ک

قاچیرتماق : قاچاق سالماق ، قاوالاماق

قاخماق : بیر سؤزو بیرسینین باشینا چالماق ، اوزونه وورماق ، باش قاخینجی ائله مه ک

قارالاماق : قه ره له مه ک ، بیرینی گؤز آلتینا قویماق

قارشیلاماق : بیرینین قاباغینا چیخماق ، قوناغین قاباغینا گئتمه ک

قارغیماق : بیرینه پیس گون ایسته مه ک ، بیرینه قارقیش ائله مه ک

قاریشدیرماق : قاتیشدیرماق ، پیرتداشدیرماق

قازانماق : اله گه تیرمه ک ، ایشلییب بیر زادی اله گه تیرمه ک

قازماق : سوکمه ک ، یاریب آچماق

قالدیرماق : قاوزاماق ، اوسته گؤتورمه ک

قالماق : دایانماق ، اوتورماق ،

قاپماق : توتماق ، دیشله مه ک ( ایتین دیشله مه سی )

قوسماق : قایتارماق ، قورساقداکینی ائشییه تؤکمه ک ، آغیزدان ائشییه تؤکمه ک

قوسدورماق : انده رتدیرمه ک ، قورساقدان قایتارتدیرماق

قوخوماق : ایی وئرمه ک ، ایی له نمه ک

قورخوتماق : بیرسینی بیرزاد دان چه کیندیرمه ک ، اوره یینه قورخو سالماق

قورتارماق : باشا یئتیرمه ک ، آخیرا یئتیرمه ک ، آزالتماق

قورتولماق : باشا چاتماق ، توکه نمه ک

قوردالاماق : ائشمه ک ، دیدمه ک ، دیبینه ال آپارماق

قوشقو اولماق : دیسکینمه ک ، یوخودان تئز – تئز آییلیب بیرده یاتماق

قوشولماق : قاریشماق ، یولداش ایچینه قووشماق

قونماق : ( قوشون ، که په نه یین ، سئرچه نین و ... ) اوتورماق

قووزاماق : قاوزاماق ، قالدیرماق ، یئریندن ده به ردیب اوسته گؤتورمه ک

قووماق : یوخ دئمه ک ، بیرینی اؤز ائوینده ن گئتمه ک ایسته مه ک

قویولماق : قورولماق ، یئرله شمه ک

قیتلاشماق : قیتیراق اولماق ، آزالماق ، آز اولماق

قیرجانماق : شیت – شیت گولمه ک ، خودور یئره گولمه ک ، یئرسیز گولمه ک

قیرمیشلاماق : جیرماقلاماق ، جیرماقینان جیزماق

قیزارماق : قیرمیزی اولماق ، اوتانجیندان اوزو قیرمیزیلاشماق

قیزدیرماق : ایستی ائله مه ک ، ایستی له تمه ک

قیزیشماق : ایستی له شمه ک ، حیرسله نمه ک

قیسسالماق : قیسسا اولماق ، قیسسا لاشماق

قیسسالدیرماق : گوده ائله مه ک ، ییغیمجان ائله مه ک

قیسماق : یومماق ، وئرمه مه ک

قیمیلدانماق : قایناشماق ، ته رپه شمه ک

قیوریلماق : قیوریم – قیوریم اولماق

قیماماق : اسیرگه مه ک ، ییغماماق

الله ها تاپشیردیم : به خدا سپردم .

الله ها تاپشیردیم : به خدا سپردم .

الله یاخجی یول وئرسین : خدا راه خوب نشانت دهد ( در هنگام سفر کسی به او می گوئیم . )

الله یولووی آچیق ائله سین : خدا راهت را باز کند . ( در هنگام سفر کسی به او می گوئیم )

الله کومه یین اولسون : خدا کمکت کند .

الله سنده ن راضی اولسون : خدا از تو راضی باشد .

الله سنی ساخلاسنی : خدا تو را حفظ کند .

الله سنی منه چوخ گؤرمه سین : خدا تو را به من زیاد نبیند . ( خدا ترا برای من نگه دارد . )

الله قضو قه ده رینده ن حیفظ ائله سین : خدا از قضا و قدر حفظ کند .

الله سنی یورماسین : خدا خسته ات نکند .

الله یامانلیق وئرمه سین : خدا بد ندهد .

الله جانیوا ده یمه سین : خدا به جانت نزند . ( منظور خدا جانت را از آسیب حفظ کند )

الله صحت بدنیوی الینده ن آلماسین : خدا سلامتی ات را ازت نگیرد .

الله صحت بدن وئرسین : خدا سلامتی بدهد .

الله اوره ییوین مطلبین وئرسین : خدا آرزویت را برآورده کند .

الله اومودووی که سمه سین : خدا امیدت را نگیرد .

الله اوزاق ائله سین : خدا به دور کند .

الله اوزووی گولدورسون : خدا رویت را بخنداند .

الله اؤزو رحم ائله سین : خدا خودش رحم کند .

الله آتاوا رحمت ائله سین : خدا بر پدرت رحمت کند .

الله امواتیوا رحمت ائله سین : خدا به مردگانت رحمت کند

الار : رنگها

الار : رنگها

آغ : سفید

آغ آپ آغ : کاملا سفید

آغیمتیل : مایل به سفید

دوم آغ : سفید برفی ، سفید براق

ساری : زرد

ساپ ساری : کاملا زرد

ساریمتیل : مایل به زرد

آچیق ساری : زرد کم رنگ

توخ ساری : زرد پررنگ

ساری شین : به کسی که رنگ مویش تقریبا طلائی و رنگ پوستش مایل به زرد است می گوئیم .

سارالمیش : زرد شده

کاس ساری : زرد کدر

قوساخ رنگی : زرد بد رنگ و تهوع آور

قیرمیزی : قرمز

قیپ قیرمیزی : کاملا قرمز

آچیق قیرمیزی : قرمز روشن

توخ قیرمیزی : قرمز پررنگ

گول ساباحی : قرمز به رنگ لاله عباسی

گیلاناری : قرمز به رنگ آلبالو

کاس قیرمیزی : قرمز کدر

گؤی : آبی

گؤم گؤی : کاملا آبی

آچیق گؤی : آبی کم رنگ

توخ گؤی : آبی پررنگ

گؤی گؤز : به کسی که رنگ چشمانش آبی است می گوییم .

یاشل : سبز

یام یاشیل : کاملا سبز

آچیق یاشیل : سبز روشن

توخ یاشیل : سبز پررنگ

قارا : سیاه

قاپ قارا : کالما سیاه

قارامتیل : مایل به سیاه

قارالمیش : سیاه شده

قارا شین : به کسی که رنگ پستش کمی تیره باشد می گوئیم .

قاراگیله : به کسی که رنگ چشمانش تیره باشد . همچنین به کسی که عزیز دوردونه باشد می گوئیم .

قارا گؤز : سیه چشم

قارانلیق : تاریکی

زیل قارا : سیاه سیاه چوهره ای : صورتی

به نؤووش : بنفش

کولو : خاکستری

بوز : رنگ و رو رفته

باتماق : چؤکمه ک ، الده ن گئتمه ک ، ایتمه ک ، داغیلماق

باتماق : چؤکمه ک ، الده ن گئتمه ک ، ایتمه ک ، داغیلماق

باخماق : گؤز تیکمه ک ، یوخلاماق

باریشماق : قونوشماق ، قووشماق ، باریش ائله مه ک ، یولا گه لمه ک

باسمارلاماق : سیخما بوغمایا سالماق ، بیرده ن توتماق

باسماق : سیخماق ، ازمه ک ، ته پمه ک ، سوخماق

باغلاشماق : آند ایچمه ک ، قول چه کمه ک ، یاریش وئرمه ک

باغلانماق : باغلی اولماق ، توتولماق ، یاپیشماق ، دایانماق ، اوزولمه ک

باغیرماق : اوجادان آغلاماق ، قیشقیرماق ، باغیرتی سالماق

باغیشلاماق : باغیش وئرمه ک ، گؤز اؤرتمه ک ، سوچدان گئچمه ک

بالالاماق : دوغماق ، آرتماق ، بالا وئرمه ک ، چوخالماق

بانلاماق : اوخوماق ( خوروز ، قوش ) ، سس سالماق ، اؤتمه ک

بایدیرماق : کورلاماق ، شاشماق ، چاشماق

به رکیتمه ک : باغلاماق ، آغیرلاتماق

به زه مه ک : به زه ک وورماق ، دوز مه ک ، اوز گؤزونه یاخماق

به سله مه ک : بؤیوتمه ک ، تؤره تمه ک ، گؤزله مه ک

به سلعه تمه ک : بویا باشا چاتدیرماق ، ساخلاتماق ، بؤیوتدورمه ک

به له مه ک : بورومه ک ، اسکی له مه ک ، به له کله مه ک

به نزه مه ک : اوخشاماق ، تای اولماق ، چه کمه ک

بوتونله شمه ک : بوتون اولماق ، بیرله شمه ک

بوراخماق : اؤتورمه ک ، ال گؤتورمه ک ، بوشلاماق

بوزارماق : بوزا چالماق ، بویادان چیخماق

بوزمه ک : سیخماق ، ییغماق ، قیریشلاندیرماق

بوشاماق : آیریلماق ، ال چه کمه ک ، بوراخماق

بوغوشماق : سه س کوی سالماق ، بیری بیرینی بوغماق ، ساواشماق

بوغولماق : کؤکس اؤتوره بیلمه مه ک ، آرادان گئتمه ک ، اؤلمه ک

بوکولمه ک : اییلمه ک ، ایکی قات اولماق ، سینماق ، باغلانماق

بولاماق : قاتماق ، باتیرماق ، بولاندیرماق

بؤلمه ک : آییرماق ، یارماق ، ایکی ائله مه ک ، که سمه ک

بؤیومه ک : یئکه لمه ک ، قالخماق ، آغیرلاشماق

آتماق : بوراخماق ، توللاماق ، اوز چئویرمه ک ، بوشلاماق

آتماق : بوراخماق ، توللاماق ، اوز چئویرمه ک ، بوشلاماق

آجماق : قورساغی بوشالماق ، یئمه ک سیز له مه ک ، یئمه ک ایسته مه ک

آجیقلانماق : آجیق توتماق ، یوگورمه ک ، قیشقیرماق

آجیغا دوشمه ک : کوسمه ک ، ته رسینه ائله مه ک

آختارماق : گؤزله مه ک ، ایسته مه ک ، گه زمه ک ، آراماق

آخماق : زویمه ک ، یئریمه ک ، یولا دوشمه ک

آخیتماق : سویا چه کمه ک ، سویا وئرمه ک ، زویدورمه ک

آداخلاماق : آد ائله مه ک ، نیشانلاتماق ، ایزقویماق

آدلانماق : تانینماق ، آدینان سسله نمه ک

آرالاشماق : آیریلماق ، اوزاقلاشماق ، یان دورماق

آرخایین اولماق : بیل باغلاماق ، دایانماق ، آرخالانماق

آزدیرماق : یولدان چیخارتماق ، پیس یولا چه کمه ک ، باشدان ائله مه ک

آزماق : ایتمه ک ، دوز یولدان چیخماق ، اؤز باشینا اولماق

آشماق : ییخیلماق ، دوشمه ک ، سووشماق

آشیرماق : سووماق ، یوکله مه ک ، ییخماق ، اوتماق

آغاجلاماق : آغاجنان وورماق ، دؤیمه ک آغا چالماق : آغیمسوو اولماق ، آغا ساری گئتمه ک

آغلاماق : گؤز یاشارتماق ، سیزیلداماق ، یالوارماق

آغیرلاشماق : چه تین له شمه ک ، آغیر اولماق ، ده یه رلی له شمه ک

آلاولاماق : آلیشماق ، اودلاماق

آلدانماق : اینانماق ، توولانماق ، اویماق

آلماق : اله گه تیرمه ک ، چیخارتماق ، باشادوشمه ک

آلیشماق : اود توتماق ، اویره نمه ک ، یووماق

آند ایچمه ک : سؤز وئرمه ک ، ایلغار باغلاماق

آییلماق : یوخودان دورماق ، اویانماق ، آییق اولماق

منبع : وبلاگ قایا قیزی

موزون سجع(بيچيملی – ئوتمه):

موزون سجع(بيچيملی – ئوتمه):
ايکی کليمه کی هيجالارين سايی و نؤوعو بيرگه اوْلور،آنجاق«روی»حرفينده آيری اوْلا،دئييلير.«اوچـماق»ايلـه«اوْلسون»کليمـه لـری کيمـی،کی هرايکی کليمه ايکی هجالی،هجالارين نووعوهرايکی سينده ترتيب ايله«باغلی هجا»و«بويوک هجا»ديرلار .  اما«روی»حرفلری فرقليدير.
                                     آغ ساققاللی بابان يئری اوچماق اولسون   (دده قورقود)
هابئله«آسيب»ايله«آزار»کليمه لری کی هرايکی سی ده،ايکی هجالی و هجالارينين نووعو ترتيب ايلـه«قيساهجا»و«بويوک هجا»ديراما«روی»حرفی بيربيرينـدن فرقلـه نيرلر:            الين،ديلين،گؤزون هرکيمسه ساخلار
                           يقيـن ديرگـؤرمز اوْل آسيب و آزار                             (فــدائی)
ائلـه اوجوردا«ياس»ايله«ياش»آراسيندا موزون سجع واردير،چونکو هرايکی کليمه تک هجـالی دير و هرايکـی هجا نووعودا«بويوک هجا»دير.اما«روی» حرفلری بير بيريندن فرقلنيرلر.

ياديمدادير
   وفاسيز کپه نه گين اوچوشون
                    بير سوْن باهار آخشامی
                              ياسلی ياشلي گؤزلرله
                                           تعقيب ائده ن چيچکلري           (حميد نطقی)
کليمه آراسيندا،سجع لرين توپلانيشی :
1-   موازی سجع(آربا-ئوتمه)=اؤلچودش+روی بيرگه
2-   موزون سجع(بيچيملی-ئوتمه)= اؤلچو دش+ روی باشقا
3-   مطرف سجع(يانلی-ئوتمه)= اؤلچو باشقا+ روی بيرگه
خاطيرلاماق لازيمديرکی، شعريده موزون سجع ايله،قافيه قورولماز اما موازي سجع هابئله مطرف سجع لرايله،قافيه قورماق اوْلور،چونکو بونلاردا«روی»بيرگه دورور،بوقافيه شرط لريندن حساب اوْلونور.
جومله لرآرا:
جومله لرآرا سجع لر قارشيلاديقجا،ايکی جومله نی هماهنگ لشديرير.
جومله نی هماهنگ لشديرن سجعلرين ان  اهميت لی سی بونلاردان عبارتدير:
       1 - : تَرصيع :سارما
                                     2 - موازنه و مماثله: اوزلاشما
                                        3- اعنات الازدواج: قارشيليق




1-تَرصيع(سارما):
     تَرصيع عربجه قيزيل ساپلارلا پارچانين اوٍزه رينه گوٍل- بوداق ناخيشی
      وورماقدير.دئمه لی« تَرصيع »قماش اوستونده آلتون بوتالار تيکمه کدير. ايکی جوٍمله ده وياخود بيت ده مواز ی سجعلی کليمه لری،قارشی قويماق اوٍزه،مئيدانا گلير:
                    انّ الابرار لفی نعيم
                       انّ الفجار لفی جحيم                                   (قرآن،انفطار13-14)
                               سروی جمال خلقته پيرايه فاطمه (ع)
                         حدی  کمال  خلقته  بيرآيه   فاطمه (ع)      (حاج موسی هريسی نژاد)
                  بيرسی سوْلديران سوْيدير
                                        بيرسی توْلديران توْيدير                                              (دده قورقوت)

                     اوردا  غم  چکنه  غم  اسگيک  دئييل
                        اوردا  دم  چکنه  دم   اسگيک  دئييل             (بختياروهابزاده)

                     جمالون  طلعت   گلزار   بنزه ر
                        دوداغون شربت خونخواره بنزه ر                  (نسيمی)
                     بيرسن سپه جه يم
                     بير من اکه   جه يم
                     بيره من بيچه جه يم                                       (والی گؤزتن)

                                 شوقينه  آشينا منم قبله سينه   دعا  دعا
                    دردينه   مبتلا  منم زخمه سينه نوا   نوا               (سحرخانيم)

                    باش يولداشی  يوخدور
                    آش  يولداشی  چوخدور                                   (آتالارسؤزو)

                    شول    بوْيو      رعنايه     وئرديم  کؤنلومو
                    شول    گؤزو     شهلايه    وئرديم  کؤنلومو
                    شول    گونش   سيمايه     وئرديم  کؤنلومو
                    شول    يوزو     چون آيه   وئرديم  کؤنلومو           (نسيمی)
موازنه ومماثله(اوزلاشما):
ايکی جوٍمله ده وياخود بيت ده ايکی موزون سجعلی کليمه لری قارشی گتيرمک له دوزه لير.«اَطال»ايله«اَسآءَ»آراسيندا موزون سجع حاکيم دير،دئمه لی  هجالارينين تعدادی ونووعو بيرگه دير اما«روی»حرفلری فرقلی دير.
بوکليمه لر مولا اميرالمؤمنين(ع) بو الهی کلاميندا گلميشدير:
من اطالَ الامل اساءَ العمل:(آرزيلاری اوزون اوزايان کيمسه اَمگينی ضايع ائتميش)

قاندال کيليدين باغلادی ديوانيه وئردی
     ظلمت بوجاغين ساخلادی پروانيه وئردی                             (سحــرخانيم)

آدام آغزيندان سؤز
قازان آلتيندان کؤز                                                                 (آتالار سؤزو)

من ديل دوداق  سن سؤوزکيمی                             دينـدير منی دينـدير منی
من گـوزگـوسـن  اوٍلگـوزکيمی                          سينـدير منی  سيندير منی
              (سحر خانيم)
                                  اسکـی پامبـوق بئز اولماز
                             قاری دوشمن دوست اولماز              (دده قورقود)
«ادبار»ايله «اقبال»آراسيندا موزون سجع واردير.يئنه مرتضی علی (ع)بويور:
اذا کنتَ فی ادبارٍ والموتَ فی اقبالٍ فما اَسرَعَ الملتقی: اوزمان کی سن اوٍز چئوره سن،اؤلوم ايسه[سنه ساری ]اوٍز قوْيا،نه تئزگؤروش ال وئره جکدير!
اَرمالينا قييما يينجا  آدی چيخماز
قيز آنادان گؤرمه يينجه اؤگيت آلماز                                      (دده قورقود)

قارا تاغيم يوکسگی اوْغول
  قانلو سوييم تاشقونی اوْغول                                              (دده قورقود)
اعنات الازدواج(قارشيليق):
ايکی جوٍمله نين،سوﹾنوندا گله ن فعل لرايله قافيه قورماق،ائله جه طورلو-طورلو سجع لری اوجومله لرين آراسيندا قارشيليقلي اولاراق گتيرمک ايله چيخيش ائدير. بورادا بيرداها خاطيرلاييرق کی يالنيزموازی سجع ايله قافيه قورماق ايمـکانی واردير، ومـوزون ومطرف سجعلـری ايله قافيه قورماق اوْلماز.دده قوقودون مقـدمه سيندن اؤرنک اوچون:
«قاريلا دؤرت دورلودور؛  
    
              بيــريسی ســـــوْلدوران سوْپــدور
                                بيــريسی دولــــــدوران  توْپــدور
                                بيــريسی ائـــوين داياغـــی ديــر،
                                بيــريسی نئجه سؤيلرسن باياغی دير.»
اعنات الازدواج يالنيز،« سوْپـدور »ايله« توْپـدور»ائله اوجورا سينادا«داياغی دير» ايله«باياغی دير» آراسيندا قورولور.گؤروندويوکيمی «سـوْلدوران»ايلـه «دولدوران» آراسيندادا موازی سجع حاکيـم دير.آنجاق اصـطلاح اولاراق بوجورقارشيـليقلارا «اعنات الازدواج»عنـواني وئرمه ييبلـر،اما بوسجع ين آرتيريلماسی،ايلک قطعه نين چالغی سينی فاضلا شورلانديرميشدير.
خامنـه لی ناصـرمنظـورون دا بوقطعه سينـده،اعنات الازدواج «کوٍسوردو» ايله «گولوردو»  فعل لرين آراسيندا قورولموشدور:
«آغ يئـل اسـيردی،گاهـدان دا  اوٍزدونده ريب کـوٍسـوردو، گوٍن يئره شافاق ساچارکن کؤرپه تکين گولوٍردو.»
شهـريارين سهنـديه منظـومه سينـده ن اوْلان بوقطعـه ده «پاريلـدار»«خاريلدار» «شاريلدار»  آراسيندا اعنات الازدواج سجعی قورولموشدور؛
          باليغ اولدوزکيمی گؤيلرده،دنيزلرده پاريلدار
  آبشارمرواری سين سئل کيمی تؤکدوکده خاريلدار
                             يئل کوشولدار سو شاريلدار
بوآتالار سؤزونده«دوْلانی»ايله«بولانی»آراسيندا:
                                 چالاغان گؤيده دوْلانی،جوٍجه نين اوٍره گی بولانی
بوْغاجين آناسی،يارالی اوْغلونون اوستونده آغلاياراق اوْنو بؤيله اوخشايير:
   قارقييما گؤزلرين اويغوآلميش آچيگيل آخی...
اون ايکيجه سوکوجويين اؤره ن اولموش ييغيشير آخی ...                 (دده قورقود)
«آلميش»ايله«اوْلموش»آراسيندادا اعنات الازدواج سجعی يارانميشدير

بایرام : عید

بایرام : عید
بایرام ائوی تؤکمه ک : برای عید خانه تکانی کردن
بایرام آخشامی : شب عید
بایراما یاخین : نزدیکیهای عید
بایرامدان قاباق : قبل از عید
بایرامدان سورا : بعد از عید
بایراملیق : عیدی
بایراملیق وئرمه ک : عیدی دادن
بایراملیق آلماق : عیدی گرفتن
بایراملیق ییغماق : عیدی جمع کردن
بایرام گؤروشو : دید و بازدید عید
بایرام گؤروشونه گئتمه ک : به دید و بازدید عید رفتن
بایرام گؤروشونده ن گه لمه ک : از دید و بازدید عید برگشتن
بایرام گولو : گل نوروز
بایرام گونو : روز عید
بایرام اولدوزو : ستاره کریسمس ( نام آلمانی این گل وایناختز اشترنه است ) که میتوان به زبان فارسی ستاره کریسمس معنی کرد و به زبان خودمان هم میتوان بایرام اولدوزو گفت . گلی است که از نظر ظاهر تقریبا شبیه حسن یوسف . برگهایش سبز رنگ است اما از اواخر پاییز برگهای جدید که در بالای گیاه می رویند به رنگ قرمز است . در دی ماه کامل میشود و باز برای بهار و تابستان برگهای سبز جوانه میزند اصل این گیاه گلدانی مکزیکی است . البته اطلاع زیادی ازش ندارم فقط با توجه به گلدانی که در اتاقم است نوشتم . این گیاه برنگهای سفید و نارنجی و زرد و قرمز روشن و تیره هم یافت میشود

بؤلوک : قسمت شده

بؤلوک : قسمت شده
بلله : ساندویج
بنده : اینجانب
بورو : دودی که از آتشفشان تصعید میشود
پونج : بخاری هیزمی
بوته : بوتا و در اصل بوتاق و بوداق ، شاخه ، نهال
بوش : خال
بها ( باها ) : گران
باهادور : قهرمان
بیات ( بایات ) : نام بزرگ ، کنایه از خدا ف تؤره ده ن ، یارادان
بایات : نان و غذای مانده
بایاق : زمان خاصی از گذشته
باتماق : فرو رفتن
بئزمه ک : به ستوه آمدن
بیگ : بزرگ
بیگیم : بئیگیم ، پسوند نام خانمهای صاحب مقام ، بیلقان : بسیار داننده
بیوک : بؤیوک ، بزرگ ، نام آقایان
پاشا : رئیس خان خانان
پالان : پوستین ، آرخالیق
پایاپای : سهم در برابر سهم
پخش ( باغیش ) : احسان پرتیمک : دررفتن استخوان بدن بدون خونریزی
پالاز : نوعی زیرانداز نازک
پورلنمه ک : جوانه زدن نوک شاخه
پولاد : کسی که سردی و گرمی روزگار را چشیده باشد ، فلزی محکم ، نام آقایان
پهن : ( پئیین ) ، فضولات حیوانی
تاو ( توو ) : سرعت
تابه : تاوا ، ماهی تابه
تاروئردی : تاری وئردی ، خداداد ، نام آقایان
تالاماق : غارت کردن
تالوار : ایوان
تالواردا توی سالیبلار : در ایوان عروسی گرفته اند
منبع : محمد صادق نائبی

درمانهای گیاهی

درمانهای گیاهی
کهلیک اوتو عاراغی : عرق آویشن یا کاکوتی ، برای رماتیسم و درد اندامها تجویز میشود .
یارپیز گولو عاراغی : عرق گل پونه ، برای هر نوع دل درد به کار میرود .
بوی مادران عاراغی : عرق بومادران برای اسهال مفید است .
سی بیر قویروغو ( هووه جووه ) : ماهور ، از آین گیاه مرحم برای زخمها درست می کنند .
شیرین بیان ، برای زخم معده مفید است .
چله داعی : نوعی علف است که برای درمان شکستگی ها به کار می رود .
نار قابیغی : پوست انار ، دمل دندان را باز می کند .
بابانه ک : گل بابونه ، برای رفع درد دل بچه ها مفید است .
جین جیلین : نوعی دانه وحشی است که برای درمان فتق به کار می رود .
امن کومه جی : پنیره ک ، این گل را با بنفشه و گل کدو و گل ختمی مخلوط کرده و آن را چهل گل می گویند که مصرف عمده اش در دل درد بچه هاست .
ته زه ته ره ( ته ره توره ) : شاهی یا ترتیزک ، برای اگزما و زخمهای علاج ناپذیر و سودا مصرف میشود .
لاغ لاغا : به زه ره ک را در هاون میکوبند با مقداری شیر می جوشانند و روی دمل می گذارند . این مرحم را لاغ لاغا می گویند .
خانیم ساللاندی : تاج خروس برای شاش بند موثر است .
ایت ایشیگی : باد باد ، ریشه اش برای زخم معده و تخمش برای تقویت قوه باه مصرف می شود .

جاجیخ : زینان ، برای تقویت کبد با عسل می خورند .
قوش اوزومو : تاجریزی ، برای دندان درد مصرف می شود .
قالقان توخومو : گل پر ، برای دل درد مصرف می شود .
میر تیکانی : آدو ، برای درمان سوزاک به کار می رود .
قوش ابه یی : نوعی علف است که برای دفع کرمک و سایر انگلها به کار می رود .
بویور تیکانی : نوعی علف است که میوه اش را برای تقویت می خورند .
گیلد گیلدی : نوعی علف وحشی است که دانه هایش را درون آش بیماران می ریزند .
بویاخ : رناس ، ریشه اش را در شکستگی مصزف می کنند .
جه نه وار پیسداغی یا قولاغا پیسدان : دنبلان ، دانه هایی هستند شبیه لیموی خشک که وقتی فشار دهند گردی نرم شبیه دود بیرون می دهد که با استشمام آن خون دماغ بند می آید .
چیت لیخ : کاسنی ، تخم و گل آن برای دل درد مفید است .
ای دیلقاج : ریشه گیاه وحشی است که برای شفای زخمهای داخل دهان مفید است .
قه ره قات : گیاهی است که برای فشار خون مفید است .
قه ره چؤره ک اوتو : سیاه دانه ، در خونریزی های زنانه مفید است .
اولیک توخومو : تخم گیاه وحشی است در بیشتر ناراحتی ها از روی حدس مصرف می کنند .
نوروز گولو : عطرش مفید است و مانع زکام می شود .
دانا اشاغی : گیلو ، بیشتر جنبه غذائی دارد و در کته می ریزند .
قه ره حیله : حلیله سیاه ، برای رفع دل درد و یبوست نافع است .
توکلی جه : برای خیالات و جنون مفید است .
کره وه له : گیاهی است که با شیر زنان مخلوط کرده به بچه می دهند تا دل دردش درمان یابد .
یوغشان : علف وحشی کوهستانی است که در رفع انگل فوق العاده مفید است .
منبع : کتاب نگاهی به آذربایجان شرقی
نام نویسنده : ایرج افشار ( سیستانی

آتالار سؤزو = ضرب المثل ؟

آتالار سؤزو = ضرب المثل 1- قیزیم سه نه دئییره م گه لینیم سه ن ائشیت = به در میگم دیوار بشنوه 2 - بؤیوک باشین ، بؤیوک بلاسی اولار = هرچه سر بزرگ درد سر بزرگتر 3- قویو قازان گه ن قازار ده رین قازار اؤزونه قازار = هر چه کنی به خود کنی گر همه نیک و بد کنی 4 - ساخلا سامانی گه له ر زامانی = هر چیز که خوار آید یک روز به کار آید 5 - همیشه شعبان بیر گونده رمضان = هر روز شعبان یک روز هم رمضان 6 - آغزیندان سود ایی گه لیر = از دهنش بوی شیر میاد 7 - یومورتاسیندان چیخمامیش باش سیندیریر = هنوز از تخمش در نیومده جیک جیک میکنه 8 - قونشوم منی یادا سالسین بیر ایچی بوش گیردکانلا = یار منو یاد کنه بایک هل پوک 9 - ده وه ده ن بیر قیل دا غنیمه تدیر = یه مو هم از خرس غنیمته 10 - مه چیدین قاپیسی آچیقدیر ایتین اوزونه نه گه لیب ؟ = در دیزی وازه حیای گربه کجا رفته ؟

آوادانلیق : آبادانی
آباجی : خواهر مکرمه و بزرگوار
آتابای : بیک بزرگ ، طایفه بزرگ ترکمنی
اوتوراق : نشست ، جلوس
اوتورماق : نشستن
ات رنگ : رنگ گوشت
آتسز : آدسیز ، بی نام
آتیش : پرتاب دو طرفه ، به هم تیر انداختن
اوجاقی کور : بی فرزند
آچار : بازکننده
آچماز : باز نشونده
اؤرده ک : اردک
ارسالان : پهلوان انداز
ارک ائتمه ک : افتخار کردن
آرماغان : در ترکی اوغوزی یعنی سوغات
اریک : زرد آلو
آج آدام : آدم گرسنه و حریص
اوستا : عاقل ، با درایت ، ادیب
آستار : زیرین لباس
ائشیک : خارج
ائشیک اقاسی : رئیس تشریفات سلطنتی
آغیز : دهان ، ابتدای هر چیز
آلیش ده گیش : خرید و فروش
ائلمیرا : تمثیل کننده ایل
ائلناز : ناز ایل
ائله بئله : چنین و چنان
نارگیله : دانه انار
ائو اوغلو : پسر خاله ( نام یکی از روستاهای توابع ماکو نیز هست )
آیاز : نسیم خنک سحری
ایچا ایچ : نوشا نوش
آیدا : در وجود ماه
آیدین : شفاف ، واضح
بای بک : بابک خرمدین ، بیک بزرگ
بوتؤ : کامل
بوتون : تمام
باغا : لاک پشت و حیوان دوزیست مثل قورباغه
باز : پسوندی است که شدت علاقه به کاری خاص را میرساند
باشی : پسوندی است که معنی رئیس و متصدی و متخصص را میرساند .
( منبع : یکهزار واژه اصیل ترکی در زبان فارسی -- محمد صادق نائبی )
لغاتی را نوشتم که یقین دارم ترکی آذربایجانی است و خودمان نیز در گویشمان از آنها استفاده میکنیم

كلمه

كلمه	معني
یاماج	پرتگاه ، کوهپایه
یئکن	باد بان
یاییلیم	شلیک
یالتاق	چاپلوس
چاناق	کاسه
کیر پی	جوجه تیغی
قارینجا	مورچه
ایره لی	جلو
اوگی	نا تنی
چیر مالاق	بالا کشیدن
دوستاغ	زندان
بایراق	پرچم
بیلگی سایار	کامپیوتر
دان یئلی	نسیم ِ صبحگاهی
قارشی	مقابل
گرکمک	ایجاب کردن
قارشیلاماق	استقبال کردن
اینام	باور، عقیده
کوتله	توده،خلق،مردم
شانلی	مشهور
اوزگور	آزاد
اوُمماق	آرزو کردن، انتظارداشتن
اومود	امید
یارارلی	مفيد
یاراماق	مفید واقع شدن
یاراماز،ياراسيز	بی فایده،به درد نخور
وارلیق	دارایی
دویغو	احساس
ماراق	علاقه
گنج	جوان
ایلک	اول،اولین
ایلک تحصیلات	دوره ابتدایی
قازئت	مجله
ساحه	زمینه
خسته	بیمار
خسته لیک	بیماری
تالان	ویران
تالاماق	ويران كردن،غارت كردن
دایاق	پشتیان، تکیه گاه
ماراقلاری	جالب و جذاب
آلیشماق	شعله ور شدن
قوُل	برده ، اسیر
قوشالاشماق	جفت شدن
قوشا	جفت،زوج
تمل	اساس،پایه
امکداش	همکار
امک	کار، زحمت ، تلاش
داش	پسوند با هم بودن
اوغور	موفقیت
اوزمان	متخصص
دربه چه	دریچه
آراشدیرماق	تحقیق ،جستجو
آرایشدیریجی	محقق
گورکملی	خوش سيما،برجسته
یاساقلا نماق	ممنوع شدن
یاساق	ممنوع
درگی	نشریه
ضیالی	روشنفکر
آیدین	روشنفکر
کولتور	فرهنگ
قابغی	دغدغه،علاقه
وُورغون	عاشق
اویرنجی	دانشجو، دانش آموز
زنگین	غنی،ثروتمند
کیملیک	هویت
دونوش نقطه سي	نقطه عطف
باشقان	رئیس
جمهور باشقانی	رئيس جمهور
توء رن	مراسم
جانلی	زنده
آنسکلو پئدی	دايره المعارف
دَ یَرلی	با ارزش
دَ یَر	ارزش،اهمییت
یاییلماق	پخش شدن،انتشار يافتن
اوغروندا	در راه....
گئدرلی	پر رهرو
سوروملو	مسئول
اندیتور	ویراستار
قیدا	غذا
گوستریجی	نشانه
گئری،آرخا، دال	پشت،از عقب
بالتا	تبر
باشقا	دیگر،غیر
وطنداش	هموطن
ایلگیلنمک	مرتبط شدن،ارتباط برقرار كردن
سیناماق	امتحان کردن
اؤزرللیک	خصوصیت
دینجلیک	آرامش
تهلوکه	خطر
دویغو	احساس
جیهاز	دستگاه
آرخایین	امین، مطمئن
آلیزلیق	خسته لیک، مریضی
سؤزجوک	کلمه
اوتمک	ترانه خواندن
آنلام	مفهوم
کاپا	مغز،سر(برای انسان).
آتلار	افتادن، گرفتار شدن
جایار	جدا شدن
کادَ ر	سرنوشت
فلک	روزگار
کییسی	ساحل
دنیز	دریا،اوقيانوس
یاناق	گونه (صورت)
ائل	قوم ، قبیله
ساوورقان	ولخرج
قارداش:داش برای پسوند با هم بودن میباشد و این کلمه در اصل قارین داش هست و بمعنیدو نفر هست که ازیک شکم با هم بیرون آمده اند (منظور مادر) و برادر معنی آن میباشد قارین=قارداش + داش = تجزیه

اؤیرتمن:معلم

اؤیرتمن:معلم

سیمگه:سنبل،نماد

دویماق:احساس کردن

دویغو:احساس

دوستاقلاماق:زندانی کردن

...زوروندایدی:مجبور به...بود

ییه:صاحب،مالک

قات:دفعه،مرتبه

تؤره= یاسا:قانون

دؤزولمز:تحمل ناپذیر

آجیناجاق= آجیناجاقلی:تلخ و آزاردهنده

تهلکه= تهلوکه:خطر،ناامنی

تهلوکه لی:خطرناک

سونا:قو

چاغ:زمان

ترلان:پرنده شکاری، باز

اویلاق:سرزمین،جولانگاه

ماغار:هحل برگذاری مراسمات جشنوعزا/غار

فسله:نوعی شیرینی،نان روغنی

یایماق:پهن کردن،گستردن(مانند خمیر)

بیلرزیک:النگو، دستبند

آلتین:طلا

یای:زه کمان/تابستان

سورور:گله

اوچار:پرنده

قاچار:دونده

توراج:نام پرنده ای است(قرقاول)

سیخناشماق:متراکم شدن، جمع شدن

چوغون:مه وطوفان

تَکه:بز نر، پیشاهنگ گله

اووچو:شکارچی

قییماق:از دل آمدن،مضایقه نکردن

ضال:خوار

دؤیونتو:تپش قلب

 

زاد : چیز

زاد : چیز
زاریلداماق : زاری کردن
زاغ - زاغ اسمه ک : از ترس یا سرما لرزیدن
زاغال : کلک در بازی
زالخیم : خوشه
زامپارا : چشم چران
زامپارالیق : چشم چرانی
زه حله سیز : دوست نداشتنی ، کسی که رفتارش موجب می شود آدم از او خوشش نیاید
زه می : مزرعه
زه می چی : کشاورز
زه می چی لیک : کشاورزی
زه نجه ل : گاو آهن
زه نجی : سیاه پوست
زه نگین : ثروتمند
زه نگین له شدیرمه ک : ثروتمند کردن
زه نگین له شدیریجی : ثورتمند کننده
زه نگین له شدیریلی : ثروتمند شده
زنه نگین له شمه : ثروتمند شده
زه نگین له شمه ک : ثروتمند شدن
زوبانا : بچه کوچک
زوپا : چوب کلفت
زوپو : نام یک نوع بازی
زودلاماق : چسبانیدن (مثل کار در آهنگری )
رودلایان : آهنگر
زوربا : بزرگ ، پر زور
زوربالیق : بزرگی ، پرزوری
زورنا : نام یک نوع ساز ( مثل نی است و به کمک دهان و انگشتان میزنند )
زورناچی : نوازنده زورنا
زوغ : جوانه
زوغ توتماق : جوانه زدن
زوغلاماق : جوانه زدن
زوکولداماق : لرزیدن از سرما یا درد
زول : دراز ( مثلا جای ضربه شلاق یا چوب )
زولاق : ترک ، خط نازک
زوللاماق : با شلاق یا چوب زدن
زوی : لیز
زویولده مه ک : لیز خوردن
زووان : علف هرز
زووانچی : کسی که علفهای هرز را میکند
زیبیل : آشغال
زیبیل لیک : آشغالدونی
زیرپی : بزرگ ، هیکل نتراشیده و نخراشیده
زیغ : گل
زیغلاماق : گلی کردن
زیغلی : گلی
زیغیر : چرب
زیل : کامل ( مثل زیل قارا : کاملا سیاه )
زیلله مه ک : دوختن ( چشم دوختن )
زیلیق : آب دهان و بینی
زینه : باریک (مثلا آب جوی که آرام و کم جاری است . یا حقوق کم بازنشستگی که کم ولی همیشگی است )
زویولداق : جای لیز
زویولداق یئر : جائی که بعلت وجود یخ یا روغن و چیزهای لغزنده لیز است .
زییله مه ک : زاری کردن ، دردکردن
زه وزه ک : کسی که بی وقفه حرف میزند . کسی که زیاد و چرت و پرت می گوید

زاد : چیز

زاد : چیز
زاریلداماق : زاری کردن
زاغ - زاغ اسمه ک : از ترس یا سرما لرزیدن
زاغال : کلک در بازی
زالخیم : خوشه
زامپارا : چشم چران
زامپارالیق : چشم چرانی
زه حله سیز : دوست نداشتنی ، کسی که رفتارش موجب می شود آدم از او خوشش نیاید
زه می : مزرعه
زه می چی : کشاورز
زه می چی لیک : کشاورزی
زه نجه ل : گاو آهن
زه نجی : سیاه پوست
زه نگین : ثروتمند
زه نگین له شدیرمه ک : ثروتمند کردن
زه نگین له شدیریجی : ثورتمند کننده
زه نگین له شدیریلی : ثروتمند شده
زنه نگین له شمه : ثروتمند شده
زه نگین له شمه ک : ثروتمند شدن
زوبانا : بچه کوچک
زوپا : چوب کلفت
زوپو : نام یک نوع بازی
زودلاماق : چسبانیدن (مثل کار در آهنگری )
رودلایان : آهنگر
زوربا : بزرگ ، پر زور
زوربالیق : بزرگی ، پرزوری
زورنا : نام یک نوع ساز ( مثل نی است و به کمک دهان و انگشتان میزنند )
زورناچی : نوازنده زورنا
زوغ : جوانه
زوغ توتماق : جوانه زدن
زوغلاماق : جوانه زدن
زوکولداماق : لرزیدن از سرما یا درد
زول : دراز ( مثلا جای ضربه شلاق یا چوب )
زولاق : ترک ، خط نازک
زوللاماق : با شلاق یا چوب زدن
زوی : لیز
زویولده مه ک : لیز خوردن
زووان : علف هرز
زووانچی : کسی که علفهای هرز را میکند
زیبیل : آشغال
زیبیل لیک : آشغالدونی
زیرپی : بزرگ ، هیکل نتراشیده و نخراشیده
زیغ : گل
زیغلاماق : گلی کردن
زیغلی : گلی
زیغیر : چرب
زیل : کامل ( مثل زیل قارا : کاملا سیاه )
زیلله مه ک : دوختن ( چشم دوختن )
زیلیق : آب دهان و بینی
زینه : باریک (مثلا آب جوی که آرام و کم جاری است . یا حقوق کم بازنشستگی که کم ولی همیشگی است )
زویولداق : جای لیز
زویولداق یئر : جائی که بعلت وجود یخ یا روغن و چیزهای لغزنده لیز است .
زییله مه ک : زاری کردن ، دردکردن
زه وزه ک : کسی که بی وقفه حرف میزند . کسی که زیاد و چرت و پرت می گوید

نقش ( سیز ) در کلمات ترکی

نقش ( سیز ) در کلمات ترکی
سیز در کلمات و جملات زیر با مفهوم شما ترکیب شده است .
سیز : شما
سیزه : به شما
سیزده ن : از شما
سیزنه ن : با شما
سیزله ر : شماها
سیزله ره : به شماها
سیزین : مال شما
سیزین کی : مال شما
سیزینکی له ر : مال شما ( حالت جمع در وسایل و چیزها )
سیزین اوچون : به خاطر شما ، برای شما
سیزین کی ته کین : مثل شما
سیزده ن اؤتور : به خاطر شما
سیزده ن ایراق : دور از جان شما
سیزده ن ساری : برای شما ، به خاطر شما ( سیزده ن ساری چوخ داریخدیم )
سیزه گؤره : برای شما ، به خاطر شما ، به نظر شما
سیزجه : به نظر شما
سیزده ن خوش : جای شما خالی
سیز الله : شما را به خدا
سیزین دیلیزجه : از قول شما
سیزین خاطیریز اوچون : به خاطر شما
سیزین وه ریزده ن : از طرف شما
سیزه یاراشان : برازنده شما
سیزه یاراشماز : برازنده شما نیست

کلمات متشابه : در فارسی کلمات متشابه به کلماتی میگوئیم که تلفظ و نوشتن آنها یکسان ولی معنی آنها متفا

کلمات متشابه : در فارسی کلمات متشابه به کلماتی میگوئیم که تلفظ و نوشتن آنها یکسان ولی معنی آنها متفاوت باشد .
( سؤزلوکله ر کی اونلارین دئمه یینه ن یازماغی بیر اولا ، نه دئمه یی بیر اولمویا )
مانند کلمات زیر در ترکی آذری
اوزوم : انگور
اوزوم : شنا کنم
اوزوم : پاره کنم
اوزوم : صورتم
.....
گؤی : آسمان
گؤی : سبزی
گؤی : آبی
.....
ان : پهنا ، عرض
ان : لاپ
ان : پیاده شو
ان : مدفوع
.....
دون : یخ زده
دون : پیراهن زنانه دامن دار
.....
بوغ : بخار
بوغ : سبیل
......
چیچه ک : گل
چیچه ک : آبله
......
گول : گل
گول : بخند
......
کؤک : وصله ، کوک
کؤک : چاق
کؤک : ریشه
.....
آت : اسب
آت : بیاندا
....
ایت : سگ
ایت : گم شو

موسوی

آتلار سوزو ناغیلی ( قازانا سویوخ ده ییبدیر )

آتلار سوزو ناغیلی ( قازانا سویوخ ده ییبدیر )
بیر گون قونشو اوشاغینا دییه ر : گئتگینه ن موللا نصرالدین گیلین قاپیسینی دؤی ، دئگینه ن ، قازانیزی وئرین ایچینده شیله پیشیره ک .
اوشاق گئده ر قاپینی دؤیه ر موللا قاپینی آچار . اوشاق دییه ر : آنام دئدی قازانیزی وئرین شیله پیشیره ک .
موللا دییه ر : قازانا سویوخ ده ییبدیر .
اوشاق قاییدیب موللانین دئدیغینی آناسینا دییه ر .
آنا اوشاغا حیرسله نیب دییه ر : اوغلان به سه نه دئمه میشه م سؤزو یاخجی تحویل آل ؟ گئنه ده یاخجی باشا دوشمویوبسه ن ، گئتگینه ن بیر دؤنه ده دئگینه ن . باشا دوشدون ؟ قازانی ایسته .
اوشاق گئنه ده گئده ر ، موللا گئنه ده قازانا سویوخ ده ییبدیر دییه ر .
اوشاق اوچ دؤه گئدیب گه له نده ن سورا ، بو دؤنه آرواد چادراسینی آتار باشینا گئده ر موللانین قاپیسینا . موللا قاپینی آچار .
قونشو دییه ر : اوشاغی یوللورام سیزده ن قازان آلا ، یالاندان گه لیب دئییر موللا دئدی قازانا سویوخ ده ییب .
موللا دییه ر : اوشاق دوز دئییر من دئدیم قازانا سویوخ ده ییب .
قونشو حیرسنه ن دییه ر : ائو خاراب موللا ، نئجه سویوخ ده یه ر قازانا ؟
موللا دییه ر : ائو خاراب قونشو ، بوندان یئکه ماهانا ؟

موسوی

ئنی سوزلر (http://www.caroymaq.blogfa.com)

ئنی سوزلر (http://www.caroymaq.blogfa.com)

اؤجه‌شمه‌ك: ساتاشماق، پيله كردن، مزاحم شدن

اؤدگه‌له‌نمك: شير شدن، شجاعت به خرج دادن

ائرته‌کن: زود هنگام

ائو ایچی: اسباب خانه، مان

اؤيج ائله‌مه‌ك: رشد و نمو كردن

ائيمين: آرام، فوغارا، سالم ساکت

آجار: نو، جديد

ارزه‌ل: بی‌ارزش

اسنه‌ك: خميازه

اسنه‌مه‌ک: خميازه کشيدن

آغزی یئرده‌ن توْپراق قازیر:چوخ قوجاليب و اييله‌ن آداما دييه‌رلر

آليزليق: بيماري، بي حالي

امجه‌ك: پستان حيوانات

امزيك: شيشه شير نوزاد

امليك: نوزاد، تازه متولد شده طوري كه هنوز  چهارچوب بدنش  سفت نشده باشد

اميجي: زن عمو

اود تيرراف ائله‌دي: موقعي كه آب روي آتش ريخته شود باعث بلند شدن خاكستري مرطوب مي‌شود كه اين عمل را تيرراف گويند

اوزو سولو: آبرومندانه

اوسال: سهل انگار

اوشغون: ريواس

اونا بيتمه‌دي: به آن قانع نشد

ايللامداكي : مخصوصا

آينويين: وروسايل

اينيشيل: دو سال قبل، پيارسال

آی باشی: عادت ماهیانه

بئزيكديرمه‌ك: به تنگنا آوردن

برای دیدن متن کامل بر روی ایکون ادامه مطلب در زیر (سمت چپ "نوشته شده در ...")کلیک کنید

دالی: پشت، قفا، عقب، آرد

دالی: پشت، قفا، عقب، آرد

دالدا:جایی که دیده نمی شود، مخفی گاه

از کلمات بالا چندین اصطلاح و ضرب المثل داریم:

ü           دالدا یئر

ü           دالدا ـ بوجاغ

ü           دالداجیل

ü           دالدالانیش

ü           دالداناجاق

ü           دالدالاناجاق

ü           دالدان آتان توپوغا ده‌یه‌ر

ü           دالی بوش‌دی

ü           دال‌سيز

ü           داللي

ü           دالدادا کله‌له‌یه گله‌ن گؤز قاباغیدا دوغار

ü           اوزده آشیغام دالداآغلییان

ü           دالینا ال چالیر

ü           دالدالی

 

حال از کلمه "دالی" و "دالدا" چه فعلهایی داریم:

1.     دال چئويرمه‌ك: پشت كردن

2.     دالي اوتورماق

3.     دالي قويماق

4.     دالي قويولماق: ائله اولده‌ن داشي دالي قويولوب

5.     دالی آپارماق: به عقب بردن، بو ایش اونو چوخ دالی آپاردی

6.     دالی آپاریلماق

7.     دالی آتماق: پس انداز کردن

8.     دالی اوتورتماق

9.     دالی اوتورولماق

10.                      دالی باسماق: یئرییه‌نده اؤزین دالی باسیر

برای دیدن متن کامل روی ایکون ادامه مطلب (سمت راست "نوشته شده در ... ")کلیک کنید

معنی تعدادی از کلمات که با ( ال = دست ) ساخته شده اند .

معنی تعدادی از کلمات که با ( ال = دست ) ساخته شده اند .
ال : دست
ال آلتی : یواشکی ، پنهانی
ال اوز یویان : دستشوئی ، جائی که دست و صورت را آنجا می شویند
ال اوستو : روی دست ، با عجله
ال بیر : همدست
ال بیرلیک : همدستی
الجه ک : دستکش
ال چاتان : نزدیک ، در دسترس
ال چاتماز : غیر قابل دسترس
ال چاتماق : دسترسی پیدا کردن
ال له شمه : تلاش
ال له شمه ک : تلاش کردن
ال له مه : نوازش
ال له مه ک : دست زدن ، دست کشیدن ، نوازش کردن- مورد بررسی قرار دادن
ال له نمه ک : با اشاره دست صدا کردن
اله سالما ق : دست انداختن ، سربه سر کسی گذاشتن
ال وئرمه ز : به کار نمی آید ، دست نمی دهد
ال وئرمه ک : دست دادن ، با کسی به منظور سلام و دوستی دست دادن
(در لغت ال وئرمه ک منظور کاری که به موقع انجام نشود . مثلا میگویم فردا این کار را برایت انجام میدهم و طرف میگوید فردا دیر است و دیگر انجام کار برایم سودی ندارد و در ال وئرمه ز میگویم که فردا نمی توانم این کار را تمام کنم . )
الی آچیق : سخاوتمند
الی آچیقلیق : سخاوتمندی
الی آشاغا : فقیر
الی آشاغی لیق : فقر
الی آغیر : کسی که محکم میزند . کسی که شگون بد دارد
الی اوزون : دست دراز
الی اوزونلوق : دست درازی
الی اگری : دزد ، (کسی که دستش کج است و چیزی را از روی مرض برمیدارد .)
الی ایری لیک : دزدی ، دزد بودن کسی
الی بوش : دست خالی
الی بوشلوق : دست خالی بودن
الی یالین : دست خالی
الی یونگول : کسی که شگون خوب دارد

موسوی

پسوند ( اک ) چی و چو در کلماتی که معنی شغل را می رساند . ( در بعضی از کلمات معنی دوست داشتن و ساختن و .. دارد . بطور مثال این معانی را در لغت ماست می نویسم . )
قاتیق چی : ماست فروش ، کسی که ماست درست میکند . کسی که ماست دوست دارد . کسی که ماست میخرد و میفروشد .
اسکی چی : کهنه شوی
اکینچی : کشاورز
اله کچی : غربال فروش ، کسی که غربال درست می کند .
قیزیل چی : طلا فروش ، زرگر
بویاقچی : رنگ رز
پیچاقچی : چاقو فروش ، چاقو ساز
چالغی چی : نوازنده
چاناقچی : سارنده ظروف سفالی
چایچی : چای فروش
باشماقچی : کفاش
چه کمه چی : کفاش ، چکمه فروش
حئچه چی : سنگ تراش ، کسی که سنگ قبر می تراشد و درست میکند .
ده وه چی : شتربان
زیبیلچی : سوپور ، آشغالچی
قولباق چی : النگو فروش
سامانچی : کاه فروش
گه می چی : کشتیران ، صاحب کشتی
حامامچی : گرمابه دار
ته لیسچی : گونی فروش ، گونی باف
چؤره کچی : نانوا
کؤینه کچی : پیراهن دوز
کوکه چی : کلوچه پز
قولچاقچی : عروسک ساز
سوپورگه چی : جارو فروش
سوپورگه چی : جارو کش
سودچو : شیر فروش
بوزچو : یخ فروش
گؤی چو : سبزی فروش
تویوقچو : مرغ فروش
قوللوقچو : کارگر ی که در خانه کسی کار میکند.
سومو چو : کلوچه پز ( سومو نوعی کلوچه کلفت و سفت است )
موسوی

كلمه

كلمه	معني
اوتاق یولداشی	هم اوتاقی
گونده لیک	روزانه،روزنامه
یاتاق	رختخواب
سؤیکنمک	تکیه دادن
درگی	نشریه
اوخشارلیق	تشابه
قابیق	جلد
کیمسه	هیچ کس
ایلگی	رابطه
رغمأ	علی رغم
چکینمک	خودداری کردن
سانکی	گویا
سانماق	گمان کردن
ساختا	ساختگی،قلابی
توتوشدورماق	گرم گرفتن
ایسمارلاماق	نثار کردن،سپردن
سئونیج	شادی
ماراق	علاقه،دغدغه
آیدین	واضح، روشن
ایلک	نخست
دؤنه:	دفعه
قارشی	مقابل
قاریشلاشماق	روبه رو شدن
اؤتمک	سپری شدن
چاشماق	اشتباه کردن
چاشقینلیق	سردرگمی
آرتماق	افزودن
قوللانماق	استفاده کردن
آدلیم	مشهور
ائله جه	همچنین
تمثیل ائتمک	تداعی کردن
اؤن	مقابل،پیش
اؤزل	ویژه،مخصوص
اؤزللیک	ویژگی،خصوصیت
اؤوزللیکله	به ویژه،بخصوص
یالتاقلیق	تملق و چاپلوسی،پرحرفی
بیلگین	دانا،دانشمند
ياشاسين بوتوو آذربايجان بيرليگي

منبع :sozluk.blogfa.com

قیز»دختر----------------------گیرده یاخا:یقه گرد

قیز»دختر----------------------گیرده یاخا:یقه گرد

اوغلان:پسر-------------------بولوز:بلوز

بؤیوک:بزرگ------------------پامبیق پالتار:لباس نخی و پنبه ای

کیچیک:کوچک-----------------آچیق یاخا:یقه باز

رازمئر:اندازه------------------تونیکه:تی شرت و شورت

آیاق قابی:کفش-----------------بوتؤو گئییم:لباس سرهم

مئشین:چرمی------------------رسمی گئییم:لباس رسمی

ایدمان:ورزش------------------تومان:دامن و شلوار زیر

آلپینیست:کوهنورد--------------دار تومان:دامن چین دار

دیکدابان:پاشنه بلند-------------دؤز کؤنیک:پیراهن راسته

قیسا دابان:پاشنه کوتاه----------گئن تومان:دامن گشاد

باغلی آیاق قابی:کفش ِ بندی----شالوار:پیژامه

باشماق:دمپائی-----------------یاتاق تونیکه:شورتِ اسلیپ

کاستیوم:اِوِر کت----------------قیچلی تونیکه:شورتِ پادار

پئنجک:کت----------------------چییمه تونیکه سی:مایو

یاغیش پنجه یی:کاپشن بارانی--لیفچیک:سینه بند

گئجه گئیمی: لباس شب---------گؤدک:کوتاه

قیسا شالوار:شلوارک----------بویلولوق گئییمی:لباس حاملگی

کؤینه:پیراهن-------------------اوزون:بلند

اوست کؤینه یی:پولیور---------اوزونگیلی:رکابدار

قاییش:کمربند-------------------آلت گئییمی:زیر پوش

خزلی پالتو:پالتوی خز دار------پیله کلی:پیله دار

کاتان:کتان---------------------اوزونان:کشی

قالستوک:کراوات--------------کؤبه:فاق

یون:پشم-----------------------اوچ بوجاق یایلیق:روسری سه گوش

جیلیقا:جلیقه-------------------چادیرا:چادر

پول بابیژنیکی:کیف پول-------قویون باببژنیکی:کیف بغل

چتیر:چتر---------------------اَل سومکاسی:کیف دستی

درسلیک:کتاب درسی---------حکایه:داستان

ایضاحلی:تشریحی------------فونکسیونئل:کاربردی

یاردیم کیتابی:کتاب راهنما----شکیللی:مصور

پیسخولوژی:روانشناسی------طب:پزشک

بیوقرافیا:زنگینامه------------صنعت:هنر

یازینچی:نویسنده--------------نشریاتچی:ناشر

کره کره دایی یادا کره ؟ ) آتا سؤزونون ناغیلی

کره کره دایی یادا کره ؟ ) آتا سؤزونون ناغیلی
بیر گون بیر اوغلان دایی سینا گیلئیلیق باشلار کی : آی دایی باشیوا دولانیم بورجوم چوخدور طلبکارلار قاپییا دیانیب پوللارینی ایستیرله ر منیم ده یوخومدو . باشیما نه کول اله ییم ؟
دایی دییه ر : بونون خینووی یوخدور هر کیم پولدان اؤتور قاپییا گه لدی سه ن فقط دئنه ن کره .
اوندان سورا هر کیم پولوندان اؤتور قاپییا گه لیب پولونو ایسته ر اوغلان اونلارین جاوابیندا دایی سی دئدیغی کیمین کره دییه ر .
بیرجاردان سورا بیرگون دایی باج اوغلونو گؤره ر اوندان سوروشار : بورجلاریوین حالی حارا یئتیردی ؟ اوغلان دییه ر آتان رحمتده گله نه کره دئدیم ، اونلاردا دئدیله ر به باشیما حاوا گه لیب بوراخیب گئتدیله ر .
دایی دئیه ر ایندی کی سه نی طلبکارلاردان قورتاردیم باری منه اولدوغون بورجوو وئر .
اوغلان دییه ر : کره
دایی دئیه ر : باج اوغلو کره کره ، دای یادا کره ؟

خاتین : خانم

خاتین : خانم
خارال : گونی بزرگ
خارالچی : گونی باف
خارتیلتی : صدا
خارتیلداماق : صدا کردن ( مثل صدای شکستن یک شئی )
خاریلتی : صدا
خاریلداماق : صدا کردن ( مثل صدای رعد و برق آسمان )
خاشا : علف
خاشا : ضرف علف
خاشال : شکمو
خاشیل : غذائی است که با آرد میپزند شبیه کاچی ، اما روغنش را هنگام خوردن اضافه می کنند و با شیره انگور می خورند
خالچا : قالیچه
خالچاچی : قالی باف
خان : رئیس ایل
خای : دست و پا چلفتی
خای لیق : دست و پا چلفتی بودن
خانیم لیق : خانمی
خه دیم : مرد اخته شده ، مردی که نمیتواند فرزند داشته باشد
خه زه ل : برگ زرد پائیزی
خه زمه : طلائی که زنان برای آرایش به لب خود می زنند
خوخان : لولو خورخوره ، موجود خیالی که بچه ها را به وسیله آن می ترسانند
خه رکیزله مه ک : بستن ( در )
خه شه : گونی بزرگ
خود : فتیله چراغ نفتی و سماور نفتی
خودون آلماق : فتیله چراغ نفتی یا سماور نفتی را برای کم کردن حرارت آن پایین آوردن
خوتدان : لولوخورخوره
خورتلاماق : بلند شدن دوباره مرده
خورتدولداتماق : با سرو صدا قورت دادن ( مثلا موقع نوشیدن آب یا چای )
خورولداماق : خرو پف کردن ( در خواب )
خوروز : خروس
خوروزلانماق : مثل خروس به کسی پریدن ، تو روی کسی وایستادن
خوسونلاشماق : پچ و پچ کردن
خوو : پنبه
خییاو : مشکین شهر
خیت : طناب
خیتله ک : گلو
خیخ لاتماق : بریدن
خیخ : بد ، کثیف ( به زبان بچه ها )
خیرچا : خربزه و هندوانه کال
خیرتده کله مه ک : از گلوی کسی گرفتن
خیرتیلداماق : صدا کردن ( مثل صدای شکستن استخوان )
خیرچیلداماق : صدا کردن ( مثل اینکه غذائی خوب شسته نشده و ریگ زیر دندان آدم مانده و صدا میدهد )
خوده ک : کمک چوپان
خیرچین : آدم غرغرو
خیرخیز : اوغرو
خیردا : کوچک
خیردابویلو : قد کوتاه
خیردالاشماق : کوچک شدن
خیردالاماق : خرد و ریز کردن
خیردالتماق : کوچک کردن
خیردالیق : کوچکی
خیرداواتچی : خرازی
خیرمیجلاماق : باناخن چنگ زدن
خیسما : مشت
خیمیر خیمیر : یواش یواش

آتالار سؤزو = ضرب المثل موسوی - ماکو

کئچل داوا بیلسه اؤز باشینا یاخار = کل اگر طبیب بودی ، سر خود دوا نمودی
نیسیه ، گیرمه ز کیسییه = نسیه نسیه ، آخر به دعوا نسیه
ضررین یاریسیندان قاییتماق ، منفعتدیر = از هر کجا جلو ضرر را بگیری منفعت کردی
گه لین اویناماق باشارمیر ، دئییر یئر ایری دیر = رقاصه نمیتونست برقصه گفت زمین کجه
قیش چیخار اؤزوقارالیق کؤموره قالار = زمسنان میگذره روسیاهی به زغال میمونه
قارا گونون عمرو آز اولار = پایان شب سیه سفید است
چومچه آشدان ایستی اولوب = کاسه داغتر از آش شده
نفسی ایستی یئرده ن چیخیر = نفسش از جای گرم در می آید
عجله ایشینه شئیطان قاریشار = عجله کار شیطانه
هئچ کیم اؤز قاتیغینا تورش دئمه ز = هیچ بقالی نمیگه ماست من ترشه
پیچاق اؤز ده سته سینی که سمه ز = چاقو دسته خودش رو نمیبره
قورددان قورخان ، قویون ساخلاماز = کسی که از گرگ میترسه گوسفند نگه نمیداره
خلیفه کیسه سینده ن باغیشلیر = از کیسه خلیفه می بخشه
گؤیلو بالیغ اتی ایسته یه ن بوز اوستونده اوتورار = کسی که خربزه میخوره پای لغزش هم می شینه
آل ایتده ن مشهوردور = مثل گاو پیشونی سفیدمعروفه
دییه سه ن جانی قاشینیر = مثل این که تنت میخواره ( دلت کتک میخواد )
یا حشن کئچل ، یا کئچه ل حسن = چه علی خواجه ، چه خواجه علی

 قارداشلار ساواشدی آخماخلار ایناندی = برادران جنگ کنند ، ابلهان باور کنند
تولکویه دئدیله ر شاهیدین کیمدی ؟ دئدی قویروغوم = به روباه گفتند شاهدت کیه ؟ گفت دمم
قوچ ایگید داییسینا ، خانین قیز خالاسینا = تره به تخمش میره ، حسنی به باباش
حوره ن ایت قاپماز = سگی که پارس میکنه نمیگیره
ده وه یه دئدیله ر بئلین ایری دیر دئدی حارام دوزدو؟ = به شتر گفتند گردنت کجه ، گفت کجام راسته ؟
کور الله دان نه ایسته ر، ایکی گؤز ، بیری ایری بیری دوز = کور از خدا چی میخواد ؟ دو چشم بینا
ائششه ییم اؤلمه ، یونجا بیتینجه ، یونجام سارالما توربا تیکینجه = بزک نمیر بهار میاد ، کمبزه با خیار میاد
ایلان سانجان آلاجا ایپده ن قورخار = مار گزیده از ریسمان سیاه و سپید میترسد
قوناق قوناقی ایسته مه ز ، ائو یییه سی هئچ بیرین = طاقت مهمان نداشت ، خانه به مهمان گذاشت
ایلان یئییب اژدها اولوب = مار خورده افعی شده
قیزیم سه نه دئییره م ، گه لینیم سه ن ائشیت